གཟིམས་པ་མེད་པའི་མཆོད་མེ། དབྱངས་གསལ་སོ་བཞིའི་མཛེས་སྡུག  RSSསྔོན་མངག

མདོ་ཁམས་རྟའུའི་ཁ་སྐད་སྐོར་རགས་ཙམ་གླེང་བ།

2015-03-12 15:36:51 ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ། ཀློག་གྲངས། མཆན ཡོད།

 
ནང་དོན་གནད་བསྡུས།

དེང་སྐབས་ནི་ཁ་སྐད་ངོས་འཛིན་དང་སྐད་རིགས་ཞིབ་འཇུག་སྐོར་གྱི་མཐོ་རླབས་ཡང་ན་ཚ་རླབས་ཤིག་རེད་འདོད།ཁ་གཅིག་ན་རེ་མདོ་ཁམས་རྟའུའི་ཁ་སྐད་ནི་བོད་སྐད་མིན་པར་བྱུང་རྒྱལ་གྱིས་སྨྲས་པ་ལ།ཁོ་བོས་རང་ཡུལ་དང་རང་ཡུལ་གྱི་ཁ་སྐད་ལ་དུང་ཆེ་བས།འཆལ་གཏམ་དེ་དག་མིག་གིས་བལྟས་ན་མིག་གིས་མི་བཟོད་ཀྱང་སེགས་ཀྱིས་དྲན་ན་སེམས་གྱིས་མི་བཟོད་པས།རང་ནུས་ཅི་ལྕོགས་ཀྱིས་མདོ་ཁམས་རྟའུའི་སྐད་ནི་བོད་གཞན་གྱི་ཁ་སྐད་དང་མཚུངས་པར་བོད་སྐད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཅིག་ཡིན་པར་རང་གི་བསམ་ཚུལ་བརྗོད་ཡོད།
 
བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།     
རྟའུའི་ཁ་སྐད། ཡིག་སྐད། བརྡ་རྙིང་།
 
             དང་པོ།  ཡུལ་རྟའུ་ཡི་གནས་ཡུལ་མཚམས་སྦྱོར་མདོར་བསྡུས།
 
  ཁམས་བྱང་མཐོ་སྒང་དུ་ནོར་ལྷའི་མུ་ཏིག་ས་ལ་འཐོར་བཞིན་པའི་དེང་གི་སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་དཀར་མཛེས་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་རྟའུ་རྫོང་ཞེས་པ་ནི་མདོ་ཁམས་སྒང་དྲུག་གི་ཡ་གྱལ་དམར་རྫ་སྒང་གི་ཁོངས་སུ་ཡོད་ལ། སྔར་ཧོར་དཔོན་ཁག་ལྔའི་སྨད་སྣེར་ཡོད་པའང་བཤད་སྲོལ་ཡོད།
   མིང་དེ་ཐོག་ཚུལ་ལའང་ཡུལ་དེའི་ས་བབ་བམ་ས་དབྱིབས་ནི་རྟེའུ་ཞིག་གི་བཟོ་ལྟ་དང་མཚུངས་པས།དང་ཐོག་རྟེའུ་ཞེས་འབོད་མོད།འོན་ཀྱང་། ཕྱིས་སུ་སྒྲ་གདངས་ཟུར་ཆག་ནས་ད་ལྟའི་རྟའུ་རུ་གྱུར་བའི་བཤད་སྲོལ་དང་གཅིག གཞན་ཡང་སྔར་མི་ཉག་གངས་དཀར་གྱི་འདབས་སུ་རྒོད་མ་མ་བུ་གཉིས་ཡོད་པ་ལ་ཉིན་གཅིག་ལག་པར་མདའ་ཐོགས་པའི་རྔོན་པ་ཞིག་གིས་སྙིང་རྗེ་མེད་པར་རྒོད་མ་དེ་ལ་མདའ་འཕངས་པས།རྟེའུ་འདྲོགས་ནས་དངངས་སྐྲག་དང་བཅས་རྒྱུགས་ཏེ།ཆུ་རྩྭ་འབེབས་ལ་དག་ཞིང་དང་འདྲ་བའི་ཡུལ་ཞིག་ལ་བསླེབས་པ་ན། ཡུལ་དེའི་མཛེས་ལྗོངས་ཀྱིས་བློ་སེམས་སྐྱིད་པར་བྱས་པས། དེར་འཚོ་བར་སྐྱེལ་པས་རྟེའུ་ཞེས་པའི་མིང་ཐོགས། དེ་ཡང་ཟུར་ཆག་ནས་རྟའུ་རུ་འབོད་པ་རེད།
  ངོ་མཚར་ཀྱི་གནས་ཡུལ་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད་གནའ་བོའི་རྗེས་ཤུལ་མང་ལ་དེའི་རྒྱུད་འཛིན་དང་ཁྱབ་སྤེལ་ཡང་རྟའུའི་འབངས་མི་ཡོངས་གྱི་ཕྲག་ཏུ་བབ་པའི་འོས་འགན་ཞིག་ཏུ་སྒོམ་ཏེ་དཀའ་ཚེགས་གང་རུང་ལའང་མ་འཛེམས་པར་ནུས་ཤུགས་ཆེན་པོ་བཏོན་ཡོད། ད་དུང་ནགས་ཀློང་ཐོན་ཁུངས་དང་། གཏེར་རྫས་ཐོན་ཁུངས། ཡུལ་སྐོར་ཐོན་ཁུངས་སོགས་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡོད་དེ་དཔེར་ན་འདྲ་པའི་མ་ཎིའི་སྐོར་བྲོ་དང་རྟའུའི་བོད་ཁང་འཛུགས་སྐྲུན་སོགས་དམངས་ཁྲོད་རིག་གནས་ངོ་མཚར་ཅན་མང་དུ་ཡོད་པས།མཛའ་གཞས་ཀྱི་ཕ་སའི་མེ་ཏོག་གི་སྐྱེད་ཚལ་དང་བོད་དམངས་ཀྱི་སྡོད་གནས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཕ་ས་རུ་འབོད་པ་སོགས་མཚན་སྙན་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཐོབ་མྱོང་།
 
              གཉིས་པ། རྟའུ་ཡུལ་གྱི་ཁ་སྐད་སྣ་མང་རང་བཞིན།

  རྟའུ་རྫོང་ལ་མི་གྲངས་སྡོམ་པས༥༠༠༠༠ཙམ་ཡོད་ལ་འཚོ་བའི་སྡེ་བ་ནི་རོང་ལུང་དང་འབྲོག་ཐང་། གཞུང་ས་བཅས་སུ་ཆགས་ཡོད། ཐུན་མོང་གི་འབྲོག་སྐད་དང་ཁམས་སྐད་ལས་ཐུན་མིན་གྱི་ཁ་སྐད་འདྲ་པ་སྐད་དང་རྟའུ་སྐད་ཀྱི་བཀོལ་ཡུལ་ཡང་ཡོད་དེ་འདྲ་པ་སྐད་ནི་སི་ཁྲོན་ནུབ་བྱུང་རྒྱུད་དུ་བཀོལ་བའི་ཁ་སྐད་ཅིག་དུ་ངོས་འཛིན་གྱིན་ཡོད། དེ་དང་ཉག་ཆུ་ཁའི་འདྲ་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་སྟོད་སྨད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལས།སྐད་དང་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས། འཚོ་བ་སྐྱེལ་ཚུལ་སོགས་ནི་གཅིག་པ་ཡིན་ཏེ།རི་ལུང་ཞིག་ཏུ་འཚོས་པའི་སྐད་ལ་གནའ་བོའི་བརྡ་རྙིང་མང་དུ་ལུས་ཡོད་པ་མ་ཟད་གནའ་དུས་ཡུལ་སྲུང་གི་མཁར་རྫོང་སོགས་གནའ་བོའི་རྗེས་ཤུལ་ད་དུང་ཡང་མང་དུ་མཐོང་ཐུབ་ལ། མི་རྣམས་ཀྱང་བདེན་པ་བདེན་ཚུལ་དང་དངོས་ཐོག་བདེན་འཚོལ་ཤ་སྟག་ཡིན།

              གསུམ་པ། མདོ་ཁམས་རྟའུའི་ཁ་སྐད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས།

  ཉེ་ཆར་ཁ་སྐད་ངོས་འཛིན་ལ་རྩོད་གླེང་དྲག་པོ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ལ་འདིར་གཙོས་བཤད་བྱ་རྟའུའི་ཁ་སྐད་ཀྱང་རྩོད་གཞི་ཆེན་པོར་གྱུར་ཏེ་བརྩད་དང་རྩོད་བཞིན་ཡོད་ལ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་གའི་སྐད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་དོག་ལ་བོད་སྤྱི་དང་གཞི་མཐུན་མེད་པས་ཡུལ་དེའི་མི་རྣམས་ནི་བོད་མིན་ཏེ་མི་རིགས་གཞན་པ་ཞིག་དང་སྐད་དེ་ནི་བོད་སྐད་མིན་ཏེ་མི་རིགས་གཞན་པའི་སྐད་རེད་ཅེས་བྱུང་རྒྱལ་གྱིས་ཁ་ཚོན་བཅད། མཁས་དབང་མཁྱེན་རབ་འོད་གསལ་གྱིས་སྐད་རིགས་ཤིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་ན་མི་རིགས་དེའི་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་སྐད་ཐམས་ཅད་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་ཞིག་དགོས་ཤེས་གསུངས་ཏེ་ཞག་ཆ་ཤས་གྱིས་སྐད་རིགས་ཤིག་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་ནི་ཚན་རིག་དང་ཡང་མཐུན་པ་ཞིག་མིན།སྐད་ཅིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་དགོས་ན།དང་པོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཆེད་ལས་པ་ཡང་ན་བྱིས་དུས་ནས་མི་རིགས་དེའི་རིག་གནས་དང་སྐད་རིགས་རྟོགས་ཤིང་རིག་ཚད་ངེས་ཅན་ཡོད་པའི་མི་དང་ཚོགས་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ལས་ལ་བྱང་ཆ་ཡོད་དགོས་པར་མ་ཟད།ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་ལ་དུས་ཡུན་འགོར་པོ་ཞིག་བརྒྱུད་ནས་དེ་གའི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས། འཚོ་བ་སྐྱེལ་ཚུལ་སོགས་ལ་ཞིབ་མོར་དཔྱོད་དགོས་མོད། འོན་ཀྱང་མཁས་མིང་འཛིན་པའི་མི་བུ་འགས་ཞག་བཅུ་ཤས་ཡུན་གྱི་ཉུལ་བ་ཡིས་འཆལ་གཏམ་གྱིས་མི་རིགས་ཐ་དད་དུ་ཁ་ཆད་བྱེད་པ་ནི་བཞད་གད་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་མ་འདས། ཡུལ་ཞིག་ལ་རྒྱུས་ལོན་བྱ་དགོས་ཀྱང་ཞག་བཅུ་ཤས་ཀྱི་རྒྱུས་ལོན་མི་ཐུབ་མོད། སྐད་རིགས་ཤིག་གི་ཞིབ་འཇུག་ནི་དེ་བས་ཀྱང་ངོ་།།
  རྒྱ་ནག་གི་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་མཁས་པ་翟霭堂གི་《嘉绒方言—方言划分和语言识别》དང་林向荣གི་《嘉绒语研究》དུ་རྟའུའི་སྐད་ནི་རྒྱལ་རོང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁ་སྐད་དུ་བཞག་ཡོད། རྟའུ་རྫོང་གི་དགེ་བཤེས་དང་མ་ཟུར། ཁང་གསར། མོ་རོ། ཤར་རོང་སོགས་མི་གྲངས་སྡོམ་པས་༣༠༠༠༠་ཙམ་དང་བྲག་འགོ་དང་ཉག་རོང་། རོང་བྲག རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་བཙན་ལྷ་དང་ཆུ་ཆེན་སོགས་ཀྱི་ལུང་ཁུག་འགར་ཀྱང་ཁ་སྐད་དེ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བཞིན་ཡོད། ཡུལ་དེ་དག་ནི་རྒྱལ་མོ་དམུ་རྡོའི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཆགས་ཡོད་ལ་སྔར་རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ལས་འདམ་མདོ་དགེ་བཤིས་ཙ་རྒྱལ་པོ་དང་དར་མདོ་ལྕག་ལ་རྒྱལ་པོའི་ཁུངས་སུ་ཡོད་པ་ཡང་དོན་དངོས་ཡིན་པས་སྐད་དེ་ནི་རྒྱལ་རོང་གི་ཁ་སྐད་ཅིག་ཡིན་པར་ཡང་རྟགས་གྲུབ་པར་སྙམ།
  སྤྱིར་མི་རིགས་ཤིག་ལ་སྐད་རིགས་དུ་མ་ཡོད་པ་ནི་ཐང་ཆེན་དུ་མེ་ཏོག་སྣ་མང་བཀྲ་བ་བཞིན་དགེ་མཚན་ལས་མང་བའི་སྐྱོན་མེད་མོད། ཡིན་ཡང་དེ་གའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཐུན་མོང་གི་བོད་སྐད་རྟོགས་དཀའ་བས་བོད་ཡིག་སྦྱོང་བར་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་འཕྲད་ཡོད་པས་ཁ་ཅིག་གིས་རང་ཡུལ་གྱི་ཁ་སྐད་དེ་གཡུག་སྟེ་འབྲོག་སྐད་རྗེས་སུ་སྙེག་དགོས་བརྗོད། དེའང་དངོས་གནས་ཡིན་ཏེ་ཁོ་བོར་མཚོན་ཡང་སྦྱང་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་མཚམས་རེར་འཐོམ་པའི་དུས་ནི་ཤིན་ཏུ་མང་། འོན་ཀྱང་། དོན་དམ་དུ་འུ་ཚོའི་སྐད་འདིར་གཡུག་མི་བྲ་བའི་གནའ་བོའི་བརྡ་རྙིང་དང་། མགོ་འདོགས་འཕུལ་རྟེན་གྱི་ཀློག་ཚུལ་གསལ་བོར་ཐོན་ལ། ད་དུང་ཡིག་སྐད་དང་སྒྲ་གདངས་མཐུན་པའི་ཟུར་མ་ཆག་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱང་མང་པོ་ཡོད་པས་ཡུལ་འདི་དང་སྐད་རིགས་འདིའི་ཞིབ་འཇུག་ལ་གལ་ཆེན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་རིན་ཐང་ཡོད། ཡང་ཅིག་བཤད་ན་ཕ་ཨ་ཁའི་སྐད་རིགས་དེ་བུ་ཚ་བུའི་དུས་ནས་མ་ཤེས་ན་ནམ་ཞིག་ལ་རང་སྐད་བརྗེད་ནས་གོ་མེད་ཤུལ་མེད་ཞིག་ཏུ་འགྲོ་ངེས།
 
             ༡ བརྡ་རྙིང་གི་སྐོར་གྱི་ཁྱད་ཆོས།
  དེང་དུས་སྤྱོད་ཀྱིན་པའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་དང་ཁ་སྐད་གང་རུང་ལ་བརྡ་རྙིང་མང་བ་ནི་བཟློག་མེད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་སྟེ་མདོ་ཁམས་རྟའུའི་ཁ་སྐད་ལ་ལོ་རྒྱུས་དང་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་སོགས་རྐྱེན་སྣ་མང་གིས་དེང་འདིར་ཡང་བརྡ་རྙིང་མང་དུ་བཀོལ་ཡོད། གཤམ་དུ་རྟའུའི་ཁ་སྐད་ཁྲོད་དུ་བརྡ་རྙིང་ཁ་ཤས་རེའུ་མིག་ཏུ་འགོད་ན་འདི་ལྟ་སྟེ།
 
བརྡ་རྙིང་། ཚིག་འགྲེལ།
དབྱེས། མཛེས་པའི་དོན།
པྲོམ། མདོག་དཀར་བོའི་དོན།
རྙིས་པ། རྙིང་པའི་མིང་།
གོར་མ། རྡོ་ཡི་མིང་།
ཆོས། འཁྱེར་བའི་དོན།
ཨེན་ཙམ། ཕྲན་བུ་ཙམ་གྱི་དོན།

 

             ༢  མགོ་འདོགས་དང་འཕུལ་རྟེན་གྱི་སྐོར་གྱི་ཁྱད་ཆོས།

  བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ནི་སྒྲ་སྦྱོར་ཡི་གེ་ཡིན་པས་མགོ་འདོགས་དང་འཕུལ་རྟེན་གྱི་ཀློག་ཚུལ་གསལ་བོ་ཐོན་དགོས་མོད། གལ་ཏེ་སྒྲ་ཟུར་གསལ་བོར་ཐོན་མ་ཐུབ་ན་སྒྲ་སྦྱོར་ཡི་གེའི་མཚན་དང་མི་ལྡན་པར་སེམས། དེང་དུས་འདིར་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་ཕལ་ཆེར་དེའི་ཀློག་སྲོལ་བཟང་པོའི་ཁྱད་ཆོས་དེ་བོར་འདུགཡིན་ཡང་མདོ་ཁམས་རྟའུའི་ཁ་སྐད་ཡང་ན་རྒྱལ་རོང་གི་སྐད་ལ་ནི་དེའི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་དུ་ཐོན་ཡོད། དེ་དག་རེའུ་མིག་ཏུ་བཀོད་ན་གཤམ་གསལ།

མགོ་ཅན།
དཔེར་བརྗོད། རྟའུའི་ཁ་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་གདངས། རྟའུའི་ཁ་སྐད་དུ་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས། ཁམས་ཀྱི་འབྲོག་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་གདངས། ཁམས་ཀྱི་འབྲོག་སྐད་དུ་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས།
སྟ། sta ཀློག་པའི་ཚེ་མགོ་ཅན་ས་ཡི་ཤུགས་དྲགས་པ་དང་ཧྲིལ་བོར་ཀློག་ཚེ་མགོ་ཅན་ས་དང་མིང་གཞི་ཏ་གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་དུས་མཉམ་དུ་ཐོན་པའམ་ས་མགོ་ཡི་སྒྲ་གསལ་ལོ། ta ཧྲིལ་བོ་ཀློག་པའི་ཚེ་ས་སྒྲ་ཡལ་ལ་ཕལ་ཆེར་མིང་གཞི་ཏ་ཡི་སྒྲ་ཙམ་ཐོན་ཡོད།

 

  གཞན་ར་མགོ་དང་ལ་མགོ་ནི་གོང་ལྟར་རིགས་བསྒྲེ་སྟེ་ཀློག་པའི་ཚེ་མགོ་ཅན་གྱི་ཤུགས་དྲགས་པ་དང་ཧྲིལ་བོར་ཀློག་ཚེ་མགོ་ཅན་དང་མིང་གཞི་གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་དུས་མཉམ་དུ་ཐོན་པའམ་ས་མགོ་ཡི་སྒྲ་གསལ་བ་ནི་རྟའུའི་ཁ་སྐད་དུ་འདོན་སྟངས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཡིན་ཏེ་་དབྱངས་དང་འཕུལ་རྟེན་སྦྱར་རུང་སྒྲ་དག་པར་ཐོན་ཡོད་དེ་སྟངས་དང་སྟབས་བཞིན་ནོ།།
 
འདོགས་ཅན།
དཔེར་བརྗོད།
རྟའུའི་ཁ་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་གདངས།
རྟའུའི་ཁ་སྐད་དུ་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས།
ཁམས་ཀྱི་འབྲོག་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་གདངས།
ཁམས་ཀྱི་འབྲོག་སྐད་དུ་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས།
ཕྱ།
phia
 
འདོགས་ཅན་ཡ་ཡི་སྒྲ་གསལ་ལ་ཧྲིལ་བོ་འདོན་ཚེ་ཕ་དང་ཡ་བསྡུས་བའི་སྒྲ་ཞིག་ཐོན་ཡོད
ɕa
 
ཧྲིལ་བོ་ཀློག་པའི་ཚེ་ཕལ་ཆེར་བྱའི་སྒྲ་ཞིག་ཐོན་ཡོད།
  ར་བཏགས་དང་ཝ་བཏགས་ཀྱང་གོང་ལྟར་རིགས་བསྒྲེས་སོ།།

འཕུལ་རྟེན།
དཔེར་བརྗོད།
རྟའུའི་ཁ་སྐད་ཀྱི་འདོན་ཚུལ་དང་དེའི་ཁྱད་ཆོས
ཁམས་ཀྱི་འབྲོག་སྐད་ཀྱི་འདོན་ཚུལ་དང་དེའི་ཁྱད་ཆོས།
 
 
མཁའ།
kha
མིང་གཞི་དང་སྔོན་རྗེས་འཇུག་གོ་སྒྲ་སོ་སོར་དབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ་མ་དང་ཁ། འ་གསུམ་བསྡུས་བའི་སྒྲ་ཞིག་ཐོན་ཡོད།
kha
ཐ་སྙད་འདི་རྟའུའི་ཁ་སྐད་དུ་འདོན་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཕལ་ཆེར་གཅིག་ཀྱང་རྟའུའི་ཁ་སྐད་དུ་འཕུལ་རྟེན་གྱི་འདོན་ཚུལ་ལྷག་ཏུ་གསལ་ལོ།
 
            ༣ རྟའུའི་ཁ་སྐད་དུ་བོད་ཡིག་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་གདངས་དང་བརྗོད་བྱ་མཐུན་པའི་ཐ་སྙད་གཤམ་གསལ།

བྱ་ཚིག་གི་སྐོར།
དཔེར་བརྗོད།
སྒྲ་གདངས།
བརྗོད་བྱ།
ཞོགས།
ɕio
སྲོག་ཆགས་མང་པོ་འདྲོགས་ནས་བྲོས་པ།
ཕྱིན།
ɕiŋ
སོང་བའམ་སླེབས་པའི་དོན།
སྐུང་།
kuɑ
ལྐོག་ཏུ་སྦས་པའི་དོན།

ཆོས་ཅན་བརྗོད་པའི་མིང་གི་སྐོར།
དཔེར་བརྗོད།
སྒྲ་གདངས།
བརྗོད་བྱ།
གྲུ།
tʂi
ཆུ་ལས་སྒྲོལ་བྱེད་གཟིངས
ཉ།
ȵa
ཆུའི་ནང་ལ་གནས་པའི་སྲོག་ཆགས་རྒལ་ཚིགས་ཅན་ཞིག།
དུག
tu
སྨན་གྱི་ལྡོག་ཟླ།
 
ཆོས་བརྗོད་ཀྱི་མིང་གི་སྐོར།
དཔེར་བརྗོད།
སྒྲ་གདངས།
བརྗོད་བྱ།
གསར།
sa
གསར་རྙིང་གི་གསར་རོ།
དལ།
ta
མགྱོགས་སམ་བྲེལ་བའི་ལྡོག་ཟླ།
མཐོ།
tho
རྩ་བ་ནས་རྩེ་མོའི་བར་གྱི་ཚད་ཆེ་བའམ་ས་ངོས་དང་བར་ཐག་རིང་བའི་དོན།
 
            ༤   རྟའུའི་ཁ་སྐད་དུ་བོད་སྐད་དང་སྒྲ་གདངས་ཉེ་བའི་སྐོར།
 
དཔེར་བརྗོད།
རྟའུའི་ཁ་སྐད་ཀྱི་འདོན་ཚུལ།
ཁམས་ཀྱི་འབྲོག་སྐད་ཀྱི་འདོན་ཚུལ།
སྣ།
sȵi
tʂø
མིག།
ima
རྐང་།
ʀkõ
     ལ་ལས་སྒྲ་དོན་མཐུན་པ་དང་ཉེ་བ་ནི་འབྱུང་རྩ་གཅིག་ལས་མཆེད་པ་ཡང་ན་གཞན་གྱི་སྐད་ཡིག་དུ་གཡར་བ་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱང་།多尔吉ཡི《道孚语,格什扎话研究》ནང་རྟའུའི་སྐད་དུ་བོད་སྐད་དང་སྒྲ་དོན་མཐུན་པའམ་ཉེ་བ་མང་དུ་གདའ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཚིག་དོན་ནི་དུས་དང་བསྟུན་ནས་མུ་མཐུད་དུ་འཕེལ་རྒྱས་དང་འགྱུར་བཞིན་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་བཀོད་འདུག དོན་དམ་དུ་བོད་ཡིག་ཤེས་པ་དག་གིས་བལྟས་ན་ཤིན་ཏུ་གསལ་མོད། བོད་སྐད་དང་བོད་ཡིག་མི་ཤེས་པ་འགའ་ཞིག་གིས་བྱུང་རྒྱལ་དུ་སྨྲ་བས་དངོས་དོན་ལྕགས་ལྟ་བུ་དག་བསྒྱུར་མི་ནུས་པའི་ཚུལ་ནི་མཁས་དབང་དམུ་དགེ་བསམ་གཏམ་གྱིས་ཀྱང་གསུངས་ཡོད།མ་ཟད་རྟའུའི་ཁ་སྐད་ཞེ་ཚིག་དུ་འཇུག་པ་ཡང་ཡོད་དེ་དཔེར་ན་དབུ་ལྟར་མགོའི་ཞེ་ས་དང་བྱོན་ལྟར་ཕེབས་ཀྱི་དོན་སོགས་ཡོད། བརྗོད་པའི་གོ་རིམ་ཡང་བོད་སྤྱི་དང་མཐུན་པར་བྱེད་ལས་བྱའི་བརྗོད་སྟངས་སུ་བརྗོད་ཡོད།དཔེར་ན།
 
ཁྱོད་      གང་ན་            འགྲོ།
ɳiloraɕi
བྱེད་    ལས་                བྱ།
 
  多尔吉ཡི《道孚语,格什扎话研究》དུ་འཛམ་གླིང་གི་སྐད་རིགས་གང་ཡིན་རུང་ཁེར་རྐྱང་གི་ཚུལ་དུ་གནས་ཏེ་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བ་ནི་རྩད་ནས་མི་སྲིད། སྐད་རིགས་གང་སྤྱོད་རུང་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་འདྲེས་དང་འགྲོ་འོང་ཁྲོད་གཞན་གྱི་སྐད་ཀྱིས་ཤུགས་རྐྱེན་མི་ཐེབས་པ་ཡང་ན་གཞན་པའི་སྐད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་མི་ཐེབས་མི་སྲིད་པས། དེའི་ཕྱིར། སྐད་རིགས་གང་ཡིན་རུང་གཞན་མི་རིགས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་མེད་པ་ཡང་མེད་མོད། ཡིན་ཡང་དེའི་ཚད་མི་འདྲ་བ་ཙམ་མོ་ཅེས་བཀོད་པ་དོན་དངོས་སུ་གནས།
  རྟའུའི་ཁ་སྐད་ལ་སྒྲ་ཉེ་བ་འབྱུང་བ་ཡང་གཞན་སྐད་རིགས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ནས་ཟུར་ཆག་པའམ་ཉེ་བར་གྱུར་བ་རེད། མ་གཞི་སྔར་སྒྲ་གདངས་གཅིག་ཡིན་པར་སྨྲོས་མི་དགོས་པ་ཤིག་རེད། མཁས་དབང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས་ཀྱང་མི་རིགས་ཁག་གི་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བ་ནི་མི་རིགས་སོ་སོའི་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒུད་དང་འབྲེལ་བ་དམ་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད་ཅེས་གསུངས། ལྷག་པར་བོད་རྒྱལ་ཁ་གྱེས་རྗེས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་འདྲིས་དང་འགྲོ་འོང་རིམ་གྱིས་བྲི།གཞི་མཐུན་གྱི་ཕལ་སྐད་ཉམས་པ་འམ་མེད་པར་གྱུར། རང་གི་ཁ་སྐད་ཙམ་བཀོལ་ཏེ་ལུང་ཁུག་ཅིག་ཏུ་འཚོས། སྔར་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་དང་དགུ་བར་སློབ་དཔོན་བེ་རོ་ཙ་ན་རྒྱལ་རོང་དུ་ཕེབས་པའི་སྐབས་ཕལ་ཆེར་སྐད་གསར་བཅད་ཀྱི་ཐེངས་དང་པོ་མཛད་པའི་རྗེས་སུ་ཡིན་ལ། རྒྱལ་རོང་དུ་ཕེབས་རྗེས་ཁྱབ་སྤེལ་གྱི་ནུས་པ་ཆེན་པོ་བཏོན་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་། དུས་རབས་བཅུ་པ་པུར་རྒྱལ་ཉམས་པ་དང་བསྟུན་བོད་ནང་ཁུལ་དུ་ཕན་ཚུན་རིག་གནས་དང་དཔལ་འབྱོར་སོགས་གང་ཐད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཤིན་ཏུ་ཀློད་པོར་སོང་བས། སྐད་གསར་བཅད་གཞུག་མ་གཉིས་རྒྱལ་རོང་དུ་ཁྱབ་སྤེལ་ཆེར་མ་བྱུང་བར་མངོན། བརྡ་གསར་གྱི་ཁྱབ་གདལ་གཏོང་མ་ཐུབ་པའི་སྟབས་ཀྱིས་བརྡ་རྙིང་མང་བ་དང་སྒྲ་ཟུར་མ་ཉམས་པར་འདོན་པའི་སྲོལ་བཟང་ད་དུང་ལྡན་ཡོན།རྒྱལ་རོང་ཡུལ་གྱི་བཀོད་པའི་ཆེས་ཆེ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཏེ་་མཐའ་ནས་གངས་རི་དང་། གཡང་རི། རྫ་རི། སྤང་རི། ནགས་རི་སོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ནས་ཅུང་ཟད་ཁེརཚུགས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་འཚོས་ཤིང་གྲོ་ནས་སྲན་གསུམ་སོགས་འབྲུ་རིགས་སྣ་ཚོགས་དང་ཀུ་ཤུ། ཁུམ་བུ། འོ་སེ་སོགས་མགོ་དུད་པའི་འབྲས་ལྡན་ཤིང་གི་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་མཛེས་པར་ཕྱུག་པའི་གནས་ཤིག་མངོན་བ་དང་ཁོ་རྣམས་ཀྱི་སྡོད་གནས་ནི་རྡོ་ཁང་ལས་གྲུབ་པས་ཤིན་ཏུ་གཏན་ཆགས་ཤིག་ཡིན་ལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་འཚོ་བར་མཁོ་བའི་ཡོ་བྱད་ཕལ་ཆེར་སྔོན་ནས་རྩོལ་བའི་ཙམ་གྱིས་ཆོག་སེམས་འཛིན་པ། རུ་སྡེ་སོ་སོ་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་ངེས་ཅན་ལ་བརྟེན་བ་ཙམ་མ་གཏོགས་གཞན་དང་འབྲེལ་བ་མི་བྱེད་པས། རང་ལ་མཁོ་བའི་ཡོ་བྱད་གསར་བ་རེ་བྱུང་བསྟུན་མིང་ཚིག་གསར་པ་བཏགས་པ་ཙམ་ལས་ཕལ་ཆེར་སྔོན་ཀྱི་མིང་ངམ་ཐ་སྙད་ཀྱི་མིང་གཞིའི་ཐོག་ཐ་སྙད་གསར་པའི་འཕེལ་རིམ་ནི་ཧ་ཅང་དལ། དེའི་ཕྱིར་སྐད་དེ་དག་རྟོགས་དཀའ་བ་དང་དེ་གའི་ཡུལ་མིས་ཐུན་མོང་གི་སྐད་རྟོགས་དཀའ་བར་གྱུར་པར་འདོད་དོ། །

              བཞི་བ།  མཇུག་གི་གཏམ།

  བགྲང་གིས་མི་ལངས་བའི་འཛམ་གླིང་མི་རིགས་ཀྱི་ཀློང་ལ་རྒྱང་ལྟ་བྱས་ཚེ། འཛམ་གླིང་སུམ་གཉིས་སའི་དཀྱིལ་འཁོར་བཟུང་བར་གྲགས་པའི་ཅོད་པན་གསོལ་ཅིང་། མདུན་སྐྱོད་ཀྱི་བ་དན་ཡམ་ཡོམ་དུ་སྐྱོད་ལ། གསར་སྐྱེས་གཞོན་ནུའི་གསོན་ཤུགས་དང་ལྡན་པའི་བོད་རིགས་ཤིག་ཡིན་པར་གཟི་བརྗིད་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་མ་འདས། དེ་ཡང་ཁོ་བོའི་བསམ་པར་མི་རིགས་ཤིག་ལ་སྐད་རིགས་དུ་མ་ཡོད་པ་ནི་མཛེས་པའི་དཔལ་ཡོན་ཞིག་དང་སྤྱོད་ཡུལ་སོ་སོའི་མི་རྣམས་ཀྱི་མཛའ་མཐུན་གྱི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་ཏུ་སྙམ། འོན་ཀྱང་བོད་སྐད་དང་བོད་ཡིག་གང་ལའང་གོ་རྟོགས་མེད་པའི་མི་བུ་འགས་སྒྲ་གདངས་ལ་ཟུར་ཆག་པའི་ཐ་སྙད་འགར་མི་རིགས་གཏོར་བརླག་གི་ཡོ་བྱད་བྱས་ཏེ་མི་རིགས་ཁ་ཁ་དང་སྐད་རིགས་གཞན་པ་ཞིག་ཏུ་ཁ་ཆད་བྱེད་ནི་བྱུང་རྒྱལ་གྱིས་སྨྲས་པ་ཡིན་ངེས། གོང་གི་མཁས་དབང་དག་གི་ལུང་དང་ཁོ་བོའི་བསམ་ཚུལ་དང་རྟའུའི་ཡུལ་༼འདིར་ཕལ་ཆེར་བ་དེ་རྟའུའི་རྫོང་ཤར་རོང་ཡུལ་ཚོའི་སྐད་དང་བསྟུན་ནས་བྲིས་པས་གཞན་པའི་རྟའུའི་ཡུལ་འགའ་ཡི་སྒྲ་གདངས་ལ་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བའམ་ཉེ་བ་ཡོད་སྲིད་དོ།༽་དང་བསྟུན་ནས་བྲིས་པ་ཡིན། འུ་ཚོའི་མི་རིགས་འདིར་རྒྱུ་རྐྱེན་སྣ་མང་གིས་ཁ་སྐད་མང་དུ་གྱུར་རུང་བོད་སྐད་དང་བོད་རིགས་ཡིན་པ་དངོས་དོན་ལྕགས་ལྟ་བུ་དེ་སུས་ཀྱང་ལྡོག་མི་ནུས། དེའི་ཕྱིར་བོད་ཀྱི་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་དུ་གནས་པའི་སྐད་དང་གོམས་གཤིས་ལ་བསྟུན་ནས་སོ་སོར་དབྱེ་བ་མི་བྱེད་པར་ཤ་རུས་གཅིག་ལས་མཆེད་པའི་བོད་མི་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་མཐུན་སྒྲིལ་སྦྲེལ་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་བཅས་པའི་བོད་མི་རིགས་འདི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་སུ་གྲགས་པར་བྱེད་པ་དེ་ཁོ་བོའི་རེ་བ་ཉག་གཅིག་གོ།
 
 དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་རིགས།
༡  བཙན་ལྷ་ངག་དབང་དང་།  རྡོ་རྗེ།  ཏྰ་རེ་སྐྱིད་བཅས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་༼རྒྱལ་རོང་ཞིབ་འཇུག་དཔྱད་ཡིག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས༽           2003.7     ཀྲུང་གོ་བོད་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།
༢多尔吉著《道孚语-格什扎话研究》 1998.4  中国藏学出版社
༣   དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་༼སྐད་ཡིག་དང་སློབ་གསོ༽      2004.3 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།
 
(མཆོད་མེའི་པར་དབང་གཞན་གྱིས་དགོལ་མི་རུང)

 

རྩོམ་ཁུངས། ངེད་དྲ་བ།

དཔྱད་མཆན ཡོངས་སུ་གཟིགས།དཔྱད་མཆན།

མིང་མི་འགོད་པར་སྤེལ།