སྤྱིར་ང་ལ་མཚོན་ན། སྲིད་པ་འཁོར་ལོའི་ལྡེབས་རིས་མཐོང་བ་ནི་ལོ་བརྒྱད་ནས་དགུའི་བར་ཡིན་པ་འདྲ་སྟེ། དགོན་པའི་ཚེས་བཅུ་ཆེན་མོའི་གར་འཆམ་གྱི་ཉིན་ང་རང་ཨ་ཕས་ཐོག་མར་ཁྲིད་དེ་འཆམ་ལ་ལྟ་རུ་འགྲོ་དུས་ཡིན། དེ་དུས་དགོན་པའི་འདུ་ཁང་གི་གཡོན་ངོས་ཀྱི་གྱང་ལྡེབས་སུ་བྲིས་ཡོད་པའི་སྲིད་པ་འཁོར་ལོའི་རི་མོ་དེ་ཡིན། དེ་ཡི་བརྗོད་བྱ་ནི་འགྲོ་བ་རིགས་དྲུག་གི་ཆགས་ཚུལ་ཡིན། དེའི་རྗེས་སུ་ལོ་མང་པོའི་རིང་འདིའི་སྐོར་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་ཅང་བྱུང་མ་སོང་།

　　2020ལོའི་ལོ་མཇུག་ལ་ལྷ་སར་ཡོང་བ་ནས་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རོལ་དབྱངས་སྐོར་ཉམས་འཇོག་བྱེད་ཞོར་ལྡེབས་རིས་ཐོག་གི་རྒྱལ་ཆེན་སྡེ་བཞིའི་ཕྱག་མཚན་ངོས་ཀྱི་སྒྲ་སྙན་ལ་དོ་སྣང་བྱས་ཤིང་། ཡང་སྒོས་སྲིད་པ་འཁོར་ལོའི་ལྡེབས་རིས་མི་འདྲ་བ་སྣ་ཚོགས་མཐོང་བྱུང་ལ།དཀྱིལ་འཁོར་སྣ་ཚོགས་པའི་སྐོར་ཡང་མང་དུ་མཇལ་བས་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཕྱིའི་མཛེས་པས་ཡིད་དབང་འཕྲོགདེ་ནས་བཟུང་དཀྱིལ་འཁོར་རྙིང་པ་མཐོང་ཚད་པར་དུ་བླངས་པ་ཡིན། སྔོན་མ་བོད་དུ་ཡོང་མྱོང་བའི་ཡུལ་སྐོར་བ་དག་གིས་པར་བརྒྱབ་པའི་པར་ཡང་ལག་ལ་ཡོང་ཚད་ཉར་ཚགས་བྱས་པ་ཡིན། ངས་དེ་དག་གི་ནང་དོན་དང་ལྷ་སུ་དང་ཡི་དམ་སུའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཡིན་པ་ཞིབ་ཏུ་ཤེས་མེད་ན་ཡང་། དེའི་ཕྱིའི་མཛེས་པ་དང་ཚོན་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ང་རང་ཡོངས་སུ་བསླུས། ཕྱིས་སུ་ངས་རང་གི་ཕ་ཡུལ་གྱི་འབྲོག་ས་ན་ཡོད་པའི་དཔེ་ཁང་དུ་ཡང་དེ་འདྲའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རི་མོ་འགའ་བསྐྱར་དཔར་བྱས་བསམ་མོད་མང་པོ་ཞིག་དཔར་བར་སྒོར་མོས་འདང་མ་སོང་། དེ་བས་སྲིད་པ་འཁོར་ལོ་ཞིག་དཔར་ནས་བཞག་པ་ཡིན།

　　སྤྱིར་བོད་ལ་དཀྱིལ་འཁོར་སྣ་ཚོགས་དང་སྲིད་པ་འཁོར་ལོ་སོགས་ཀྱི་རི་མོ་འབྲི་བའི་སྲོལ་སྔ་མོ་ནས་ཡོད་དེ། སློབ་དཔོན་པདྨས་བོད་ལ་ཕུར་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཡིག་ཆ་དང་། དེའི་སྐོར་གྱི་རིག་གནས་བརྒྱུད་བསྒྲགས་གནང་བ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་འདུག་པ་ནི་ཆེས་སྔ་བ་ཡིན་ནམ་བསམ་མོད། བོན་ལ་གོ་ལའི་དཔེ་རིས་སོགས་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚུལ་གྱི་རི་མོ་དེ་འདྲ་དེའི་སྔོན་ནས་ཡོད་མིན་ད་དུང་ཤེས་མ་སོང་། གང་ལྟར་བསྟན་པ་སྔ་དར་ནས་བཟུང་དེ་དག་གི་བརྗོད་བྱ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཁོ་ནའི་བསམ་བློ་མཚོན་བྱེད་ཅིག་ཡིན་པ་སྟེ།རྒྱུད་སྡེ་ཆེན་པོ་བཞིའི་ཡི་དམ་སོ་སོའི་ལྷ་ཚོགས་དང་། ཡི་དམ་སོ་སོར་རང་གི་འཁོར་དང་བཅས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཡོད་ལ། མདོ་ལུགས་ལ་མཚོན་ན། གནས་བརྟན་བཅུ་དྲུག་གི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། སྨན་བླ་མཆེད་བརྒྱད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་སོགས་དང་། རྒྱུ་སྐར་ཉེར་བརྒྱད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར། རི་རབ་དང་གླིང་བཞི་གླིང་ཕྲན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར། ཤམ་བྷ་ལའི་དཀྱིལ་འཁོར་སོགས་རིགས་མི་འདྲ་བ་ཧ་ཅང་མང་། གསོ་བ་རིག་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་དཔལ་ལྡན་རྒྱུད་བཞིའི་དགོངས་དོན་རྣམས་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལམ་དུ་བཀོད་ནས་སྨན་ཐང་ཞེས་པ་གསར་གཏོད་མཛད་པར་ལོ་ངོ་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད། གསོ་རིག་གི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དེ་དཔེ་རིས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཐོག་ནས་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་ཐབས་འདི་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་ཆེས་སྔ་བའི་གྲས་ཤིག་ཡིན་པར་གྲགས།

　　དེ་བཞིན་ཨར་སྐྲུན་རིག་གནས་དང་ཡང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་སྟེ། དུས་རབས་བདུན་པའི་སྐབས་སྲོང་བཙན་གྱིས་བཞེངས་པའི་ལྷ་སའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་བཟོ་དབྱིབས་དང་།དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་སྐབས་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱིས་བཞེངས་པའི་བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་།དུས་རབས་བཅུ་པའི་དུས་དཀྱིལ་ཙམ་ལ་ལོ་ཆེན་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་བཞེངས་པའི་གུ་གེའི་མཐོ་ལྡིང་གཙུག་ལག་ཁང་། དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པའི་ནང་ཆོས་རྒྱལ་རབ་བརྟན་ཀུན་བཟང་འཕགས་ཀྱིས་བཞེངས་པའི་དཔལ་འཁོར་མཆོད་རྟེན་སོགས་ཀྱི་དབྱིབས་དང་བཀོད་པ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་དཔེ་བླངས་ནས་ཡོད་པ་དེང་སང་མི་མེད་གནམ་གྲུ་སོགས་མཐོ་ས་ནས་མར་པར་ལེན་བྱེད་དག་གིས་བླངས་པའི་མཐོ་ལྡིང་དང་བསམ་ཡས་སོགས་ཀྱི་པར་ལ་བལྟས་ན་དངོས་གནས་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་བཀོད་པ་དང་གཅིག་འདྲར་ཡོད། ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གཙུག་ལག་ཁང་གི་རྨང་འདིང་ལུགས་ཀྱང་དབུས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ལུགས་ཀྱི་རེའུ་མིག་དང་། རྒྱ་ནག་ཧྭ་ཤང་ལུགས་ཀྱི་གྲུ་བཞི། བོན་ལུགས་ཀྱི་གཡུང་དྲུང་རི་མོ་ཞེས་ཐོག་བརྩེགས་གསུམ་ཅན་གྱི་ཇོ་ཁང་འདི་དཀྱིལ་འཁོར་ལུགས་ཀྱི་བཟོ་སྐྲུན་དར་བའི་དཔེ་རུ་བཞག་ཆོག་ཅེས་ཕྱིས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པས་བཤད།

　　ཡིན་ན་ཡང་ད་ལྟའི་བར་དཀྱིལ་འཁོར་དང་འཁོར་ལོའི་རིགས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་ནི་སྨན་ཐང་ཕུད། ཆོས་ལུགས་ཁོ་ན་ཡིན་ཞིང་འཇིག་རྟེན་མི་སྐྱའི་འཚོ་བ་མཚོན་པའི་འཁོར་ལོ་ནི་འདི་ཐོག་མར་ཡིན་ཆོག་པ་འདྲ།རྒན་དབྲ་ཁྱུང་དཔལ་བཟང་ལགས་ཀྱིས་ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རྡུལ་ཚོན་ཞིག་བླུགས་ཡོད་པ་དྲ་ལམ་ནས་ཟུར་ཙམ་མཐོང་བྱུང་།མི་འགའ་ཤས་ཀྱིས་ཁྱོད་ཀྱིས་རྒན་དབྲ་ཁྱུང་ལ་ལད་མོ་བྱས་སམ་ཟེར་བ་འགའ་ཡང་བྱུང་མོད། རྒན་ཁོང་གིས་རྡུལ་ཚོན་བླུག་པ་ཡིན་ཞིང་རྣམ་པ་ཡང་དཀྱིལ་འཁོར་རེད། ངས་འདི་འཁོར་ལོའི་རིགས་ཡིན་པ་ལ་མཚོན་བྱ་མཚོན་བྱེད་གང་ཐད་ནས་ཀྱང་སོ་སོ་རེད། མ་ཟད་ངས་རྒན་ཁོང་གིས་བླུགས་པའི་རྡུལ་ཚོན་གྱི་ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་དེ་དངོས་སུ་ཞིབ་ཏུ་མཇལ་མ་ཐུབ། གལ་ཏེ་ཞིབ་ཏུ་མཇལ་བའི་སྐལ་བ་བྱུང་ཚེ་དེས་ཀྱང་ལ་འཆར་སྒོ་གསར་པ་རེ་ཕྱེ་སྲིད་པའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད།

　　2021ལོའི་ལོ་སྨད་ཙམ་ལ་ཕྱི་སོག་དང་ཨུ་རུ་སུའི་མཐའ་མཚམས་ཀྱི་འབྲོག་པའི་རོལ་དབྱངས་སྐོར་གྱི་དཔེ་ཆ་ཞིག་ལ་བལྟས་རྗེས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ། དེབ་དེའི་རྒྱབ་ཤོག་གི་ཤོག་སྟོང་ངོས་སུ་འཁོར་ལོ་འདིའི་ཐོག་མའི་བློས་བསླང་བྲིས། དེ་ནས་ལོ་གསུམ་ལྷག་འགོར་རྗེས་ཀྱི་ན་ནིང་དབྱར་རྩྭ་རྐོ་རུ་ཕྱིར་ཕ་ཡུལ་ལ་ཡོང་ནས་ལྷོད་ལྷོད་ངང་ཁྱིམ་ནས་འདུག་རྒྱུ་བྱུང་ཞིང་། སྐབས་དེར་ང་རང་གི་དཔེ་ཤག་ནས་དཔེ་ཆ་འགའ་ལ་ཞིབ་ཏུ་བལྟས།དེ་དུས་དཔེ་ཆ་དེ་མཐོང་ཞིང་ལོ་གསུམ་གྱི་སྔོན་དུ།དུས་བཞིའི་འཁོར་ལོ་འདིའི་ཐོག་མའི་བློས་བསླངས་ཀྱི་རི་མོ་དེ་དེབ་འདིའི་རྒྱབ་ཤོག་ངོས་སུ་བྲིས་པ་ཡང་བསྐྱར་མཐོང་།དབྱར་རྩྭ་རྐོ་ཞོར་དུ་འདིའི་སྐོར་ལ་བསམ་བློ་མང་པོ་བཏང་། རྫ་སྒང་གི་ཁ་བའི་ནང་དང་རྡོ་གཡའ་མའི་ཐོག་ཡང་ཡང་བྲིས། མཐའ་མར་བློས་བསླངས་བྱས་པའི་འཁོར་ལོ་འདི་ཉིད་ཇི་བཞིན་ཨ་ཕ་དང་མཉམ་དུ་ཤོག་ངོར་ཕབ།

　　སྤྱིར་ན་འབྲོག་པ་ལ་ཉིན་མཚན་དུས་དྲུག་ཏུ་གནམ་གཤིས་བརྟག་ཚུལ་དང་། དབྱར་དགུན་སྟོན་དཔྱིད་ཀྱི་ནམ་ཟླ་བརྟག་ཚུལ། འདབས་ཆགས་བྱ་རིགས་དང་། རི་སྐྱེས་སྲོག་ཆགས་སོགས་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་དང་འགྲོ་འོང་གི་ནམ་དུས་བརྟག་ཚུལ། ཆར་དང་ཁ་བ་འབབ་མིན་སོགས།དེ་རྣམས་ནི་ཁོང་ཚོའི་ཡབ་མེས་ཚོ་ལོ་ངོ་ཁྲི་སྟོང་མང་པོའི་རིང་གོ་ལའི་སྒལ་གཞུང་འདི་ནས་རང་བྱུང་གི་འཇིགས་པ་མང་པོར་གདོང་གཏད་ནས་ཡོང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་རིམ་རིང་མོའི་ནང་དུ་བསགས་པའི་ཉམས་མྱོང་དང་། མི་རབས་ཕྲེང་རྒྱུད་དུ་བསག་ཡོང་ཞིང་། ངག་ནས་ངག་བརྒྱུད་དེ་ད་ལྟའི་བར་སླེབས་ཡོང་བའང་ཡིན།

　　ད་ལྟ་གནམ་གཤིས་སོགས་མང་པོ་ཞིག་ཁ་པར་ནང་ནས་ཐད་ཀར་བལྟས་ན་ཤེས་པའི་དུས་ཚོད་འདི་འདྲའི་ནང་།སྔོན་མ་ཐག་རིང་མགྲོན་དུ་བུད་སོང་བའི་ཁྱིམ་མིའི་གནས་ཚུལ་དང་རི་སྒང་གི་ནོར་ལུག་ལ་སྤྱང་ཀིས་གནོད་བྱེད་ཀི་ཡོད་མིན་གྱི་གནས་ཚུལ་བཤད་པའི་སྐྱ་ཀ་དང་ཕོ་རོག དཔྱིད་ཀྱི་དུས་ཚིགས་སུ་སླེབས་དུས་སུ་ཡོང་བའི་ཁུ་བྱུགཁུ་བྱུག་བསུ་བར་འགྲོ་བའི་བྱ་རིགས་བྱ་བརྒྱའི་ཚོགས་འདུ་ལྟ་བུ་སོགས། ནམ་ཚའི་དྲོ་གྲང་དང་དབྱར་དགུན་སྟོན་དཔྱིད་ཀྱི་འགྱུར་བ་སོགས་མཚོན་པའི་བྱ་བྱིའུ་དང་རི་དྭགས་མང་པོ་ཞིག་ང་ཚོ་དང་བར་ཐག་ཇེ་རིང་དུ་སོང་ཞིང་། དེའི་རྒྱབ་ཀྱི་རིག་གནས་མང་པོ་ཞིག་དེ་དང་ལྷན་དུ་མེད་པར་གྱུར་ཞིང་ཐ་ན་དེ་དག་གི་མིང་ཡང་གསལ་བོ་མི་ཤེས་པའི་དུས་ཚོད་འདིར། མེས་པོ་གོང་མ་ནས་བརྒྱུད་ཡོང་བའི་རིག་གནས་འདི་འདྲ་མང་པོ་ཞིག་མི་རབས་སྔ་ཕྱིའི་བར་ནས་རླུང་དང་འདྲེས་འགྲོ་བའི་དུས་ཚོད་དམིགས་བསལ་བ་འདི་འདྲའི་ནང་དེ་འདྲ་བའི་རི་མོ་དང་ཡི་གེ་བསྒྲགས་མའི་ཐབས་ལམ་ལ་མ་བརྟེན་ན་བརྗེད་ངས་སུ་གྱུར་འགྲོ་བས་ཐབས་ལམ་དེ་འདྲ་ཞིག་སྤྱད་ནས་བྲིས་པ་ཡིན།མདོར་ན། འགྲོ་བ་རིགས་དྲུག་སོགས་འཁོར་ལོ་དང་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ལམ་ནས་འབྲི་བའི་རིག་གནས་འདིའི་རྒྱུན་ནི་གནའ་སྔ་མོ་ནས་ཡོད་པ་ལ་ངས་དེ་ཡི་བརྗོད་བྱ་གསར་དུ་བརྗེ་བ་ཙམ་ཡིན།

　　དུས་བཞིའི་འཁོར་ལོའི་དཀར་ཆག

　　༡ འབྲོག་པའི་དུས་བཞིའི་འཁོར་ལོ་འདིའི་ནང་དོན་ནི། དཀྱིལ་དུ་གངས་དང་མཚོ། མདའ་དང་འཕང་། ཕོ་མོ་གཉིས་བཅས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཞི་དྲག་གི་རིག་གནས་མཚོན་བྱེད་དམ་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་གཉིས་འདུས་པ་ལས་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་རྒྱུད་འཕེལ་བའི་མཚོན་དོན་ཡིན།

　　༢ དེའི་མུ་ཁྱུད་དང་པོ་རུ་གཡང་གི་ར་བ་སྒོ་བཞི་སྟེ། རྟ། ནོར། ར། ལུག སྲུང་མ་ཁྱི་དང་བཅས་པ་སྟེ་མཐོ་སྒང་གི་འབྲོག་པའི་མི་རིགས་འདིས་རི་དྭགས་འདུལ་སྦྱོང་བྱས་ཏེ་སྒོ་ཕྱུགས་སུ་བསྒྱུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་རིམ་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད།

　　༣ མུ་ཁྱུད་གཉིས་པར་ཉིན་མཚན་དུས་དྲུག་གི་དུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་དབྱེ་སྲོལ་རྣམས།སྲོལ་རྒྱུན་དང་དེང་རབས་ཟུང་འབྲེལ་དུ་བཀོད་ཡོད།

　　སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཉིན་མཚན་དུས་དྲུག་བརྩི་ལུགས་ནི། ནམ་ལངས་ཡོས། 5-6 ཉི་ཤར་འབྲུག 7-8 ཉི་དྲོས་སྦྲུལ།9-10

　　ཉིན་ཕྱེད་རྟ།11-12 ཕྱེད་ཡོལ་ལུག1-2 དགོང་ཆེན་སྤྲེལ།3-4 ཉི་ཐལ་བྱ།5-6 མུན་རུབ་ཁྱི། 7-8 སྲོད་འཁོར་ཕག 9-10 ནམ་ཕྱེད་བྱི་བ། 11-12 ཕྱེད་ཡོལ་གླང་།1-2 ཐོ་རེངས་སྟག 3-4

　　༤མུ་ཁྱུད་གསུམ་པ་རུ་གོང་གི་ཉིན་མཚན་དུས་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་བའི་དུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སོ་སོར་བྱ་བ་ལས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རིམ་པ་རྣམས་བཀོད་ཡོད། ནམ་ལངས་ཡོས། 5-6 ནོར་གཏོང་བ། ཉི་ཤར་འབྲུག 7-8ལྕི་བ་འཕུད་པ། ཉི་དྲོས་སྦྲུལ།9-10འོ་མ་དཀྲུག ཉིན་ཕྱེད་རྟ།11-12ཐག་འཐག་པ། ཕྱེད་ཡོལ་ལུག1-2ནོར་འཚོ་བ། དགོང་ཆེན་སྤྲེལ།3-4 བེའུ་ཡར་བཏགས།ཉི་ཐལ་བྱ།5-6 དགོང་འབྲི་བཞོ། མུན་རུབ་ཁྱི། 7-8རྟ་བཏགས། སྲོད་འཁོར་ཕག 9-10ནུབ་ཇ་སྐོལ་བ། ནམ་ཕྱེད་བྱི་བ། 11-12 འཕང་འཁེལ། ཕྱེད་ཡོལ་གླང་།1-2 གཉིད། ཐོ་རེངས་སྟག 3-4ནང་ཇ་སྐོལ།

　　༥ མུ་ཁྱུད་བཞི་པ་རུ་དུས་ཚིགས་བཞི་སྟེ། དབྱར་དགུན་སྟོན་དཔྱིད་ཀྱི་འབྲོག་པའི་རུ་བ་སྤོ་སྟངས་དང་སྐྱེ་ཁམས་ཀྱི་འགྱུར་བ། འདབ་ཆགས་བྱ་རིགས་དང་རི་སྐྱེས་སྲོག་ཆགས་རིགས་སོགས་དཔྱིད་ལ་ཇི་ལྟར་ཡོང་ཚུལ་གྱི་རིམ་པ་དང་སྟོན་ལ་སྔ་ཕྱི་ཇི་ལྟར་འགྲོ་བའི་ཚུལ་རིམ་པ་ལྟར་བྲིས་ཡོད།

　　བྱ་ཟླ། བྱ་ཆུ་ནག་ལམ་ནག་དང་བྱ་ལྕི་ལུ་ཞྭ་གོན་ཟེར། བྱ་སྣ་འོལ་བས་ཁྲིད་དེ་སླེབས། པུ་ཤུད་སླེབས། ལོ་སར་བྱེད། སྐྱ་མིས་ཞྭ་ཕུད། བྱ་འབྲུག་ཐལ་ཁ་ཞེས་མི་ཡག་པར་བརྩི། རྒོད་ཀྱིས་སྒོ་ང་འཇོག བྱ་རོག་གི་ཚང་རྩིགས། ནོར་རྩེབ། བྱ་ཐེ་བ་རྒྱ་མོ་སླེབས། ཤྭ་བའི་རྭ་ལྷུང་། སྣ་ལྕི་བཀུག ཆ་རུ་བཞོག ཕུར་བ་བཏུ། འུར་ཆ་དང་སོ་ལ་སོགས་ལས། སྔ་ལ་ཕྱི་སྐྱེ།

　　ཁྱི་ཟླ། ཁྱི་བོ་ཐོ་ཁ་སྔོན། རྐང་ཐང་གི་ལྷམ་ཕུད། དཔྱིད་གྲོ་རྐོ། དཔྱིད་ཉིན་མཚན་མཉམ། ཟླ་འདིའི་ནང་འབྲུག་གྲགས་ན་ལོ་འབྲིང་ཟེར། དར་ཟམ་ཆད། བུ་ཡུག་འཚུབ། སྨིན་དྲུག་གཡུག ཙག་ལ་རྐང་འཇུབ་ཀིས་རྐང་འཇུབ། འོ་བྱིའུ་ཐོན། ཟླ་མཇུག་གྲོ་མ་ཁ་སེ། འཕྲུས་སྙེད། ཁུ་ཡུག་བུ་རྫི་ཐོན། སྦལ་བ་གྲགས། རྟ་ཆད། ནོར་རྩེབ ལྕང་ཐོ་སེར་དྲེས་སྐྱེ། འབྲུག་གྲགས འཕྱི་བ་མལ་ནས་ལང་། འབུ་སྲིན་སོགས་ལ་དབུགས་རྒྱུ།

　　ཕག་ཟླ། ཕག་རི་སྐྱ་ཐང་སྔོན། སྦྲ་རེ་ལྷན། ཡ་རུ་བཀར། ཁས་འབལ། ཁུ་ཡུག་རྡོ་གྱོང་ཤར། ཁུ་བྱུག་གཤོག་རླུང་གཡུག ཁུ་བྱུག་མཛོ་འདར། ཁུ་བྱུག་ཤིང་ཆག་འབབ། སྨིན་དྲུག་དག། ཁུ་བྱུག་སླེབས།ཕོ་རོག་ཕྲུ་གུ་འཕུར།། སྤྲི་བྱིའུ་ཐོན།སྔོན་མོ་ཐོན་དུས་རོག་མོ་འཕུར་ཟེར། ཐང་རེ་ཐོན། ཁ་ཏ་སྨྱོ། སྲེག་པས་བཟའ་འཐོར་རྒྱག བྱ་གཡང་ཉིན་ལ་འབུད། ཕག་ཟླའི་ཚེས་བཅུ་གསུམ་ལ་རྟ་བསང།

　　བྱི་ཟླ། བྱི་ཉ་རུལ་ཆུ་རུལ་ཟེར། རྩིད་པ་བྲེག། རྒོད་མར་རྟེའུ་ཁྲིད། མེ་ཏོག་སེར་ཆེན་སྐྱེ།ཐང་ཐེས་སྦ་རྫོགས་ཐོན།ཉ་ཆུ་ཕྲན་དུ་འགྲོ། ཕྱུགས་ཤེད་སོར་ཆུད། རྟེའུ་མར་སྦྱིན། བྱིས་པ་ཚོས་རྟེའུ་ཇ་སྐོལ། འོ་མ་བྱུག རྟ་དང་ནོར་ལ་ཁ་ལོ་དང་སྣ་ལོ་བཏུལ། རྩིད་པ་འབའ། ཤྭ་བའི་འབོག་རྭ་འབེས། ལྕུམ་གི་ཨ་ལུ་འབོག་ཐོ་སྐྱེ། ཨུ་གྱོ་དང་སུར་དཀར་མེ་ཏོག་སྐྱེ། ཤིང་དྲིལ་མེ་ཏོག་སྐྱེ། ས་ག་ཟླ་བའི་སྨྱུང་གནས་ཆེན་མོ་འཚོགས།

　　གླང་ཟླ། གླང་ཆུ་བྲུག་འོ་བྲུག གླང་ཟླའི་བཞི་རྒྱལ། ཚེས་བཅོ་ལྔ་ལ་འཛམ་གླིང་སྤྱི་བསང་ཡིན། གླང་ཟླའི་འབྲི་འདར། མར་དང་ཆུ་ར་བསོག ཚེས་མགོ་ལ། ཁ་ཚ་སྐྱེ། ཨ་ལུ་བ་མགོ། གར་ཆེན་སོགས་སྐྱེ། ཞོ་དང་དར་བ་མཉམ་དུ་བསྲེས་ནས་ཆུར་བ་ལས། ཞོ་བསྲེས་བསོག་ནས་སྤྲི་མ་ལས། དབྱར་ཉི་ལྡོག ཉི་མ་བྱང་ནས་ཆར་གྱི་རྫོགས། དམར་མོ་ལྷབ་ཡང་སྔོ་མར་གཉིས་སྐྱེ།

　　སྟག་ཟླ། ཁུ་བྱུག་འགྲོ མེ་ཏོག་ཚང་མ་ཁ་གད། སྟག་ཁྲ་མེར་གཟིག་མེར། སྟག་ཟླའི་རྐྱང་ཐང་དམྱིག་དམར། སྟག་ཟླའི་ཚ་དེ་འོ་ལེན། རྐྱང་རྟེའུ་འཇོག ནོར་འཁོར། ཁུ་ཡུག་འགྲོ། མེ་ཏོག་གུ་མུད་ད་སྐྱེ། བལ་བྲག པུས་མོ་རྐོ། ལུག་ལ་ཤ་ཤེད་རྒྱས། དགེ་འདུན་པ་རྣམས་དབྱར་གནས་འཚོགས།

　　ཡོས་ཟླ། ཡོས་ཁྲ་མོ་ནས་ཟན། ནས་ཞིང་བྲེག ཀོ་བ་མཉེ། ཤྭ་བོའི་ཁྲག་རྭ་རྒྱས། རྔོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བོའུ་སྨན་གདུ། རྡོ་གཞུང་ནང་དུ། བ་ཚ། མུ་ཟི། སོལ་བ་རྣམས་བསགས་ནས་བོའུ་སྨན་ཉར་ཚགས་བྱེད། ནོར་ལུག་ཚང་མ་ཤ་ཤེད་རྒྱས། རུ་སྟོན་སར་བཀལ། སྟོན་ཀའི་མེ་ཏོག་སྤང་རྒྱན་དཀར་སྔོ་ཁྲ་གསུམ་སྐྱེ། གཡག་བསང། འདི་ལ་སོས་ཀ་ནས་སྟོན་བར་དུ་ཁྱད་པར་མེད།

　　ནོར་འཁོར། བྱ་སྐད་ཆག འབྲུག་ཟླ་ལ་ཤིང་ལོ་སེར་པོ་འགྲོ། སྤང་མདོག་འགྱུར། ཡོས་ཚེས་བརྒྱད་ལ་བཀྲ་ཤིས་གསོ་སྦྱོང་འཚོགས།

　　འབྲུག་ཟླ། འབྲུག་ཤིང་ལོ་རླུང་འཁྱེར། འབྲུག་དང་འཕྱི་བ་སོག་ཉལ། སྦལ་སྦྲུལ་སྡིག་པ་ས་འོག་ལ་འགྲོ སྟོན་བ་མོ་བབ་པས་རྐང་པར་སེར་ཁ་དོད་ཟེར། སྟོན་ལྷམ་ལ་ངོ་འདེབས། བལ་བྱང་འཇོག སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་བྱང་ལ། བུད་མེད་རྣམས་ལ་འགོམ། རྫི་བོ་རྣམས་ལ་བྱང་འོར།འདི་རྟ་ཞོན་དུས་གྱོན། ཟླུམ་པོ་དཀྱིལ་ཕུག་ཡོད་པ་དེ་འདྲ་ཡིན། བྱིས་པ་རྣམས་ལ་སྐྱ་ཡུག འདི་བྱང་བས་བཟོས་པའི་རྒྱབ་ལ་གྱོན་ནས་སྔུན་ནས་ཚུར་རྒྱོ་རྒྱུ་ཡོད་པ་དེ་འདྲ་ཡིན། བྱང་ཞྭ། ཤྭ་ཕོས་རྭ་འཕེན། སྟོན་ཉིན་མཚན་མཉམ། ནམ་དང་ཉི་མ་མགོ་མཉམ། ཤྭ་རྐྱང་མ་བུ་བང་མཉམ། སྟར་བུ་བཏུ། སྟོན་སྦྲ་བཟོ། སྟོན་བཤས་བཤའ། སྦྲ་སྟོན་བྱེད། རྩིད་སྐུད་བཀལ།

　　སྦྲུལ་ཟླ། སྦྲུལ་རྔ་མ་འཁྱག་འབྱར། ཁྲུང་ཁྲུང་འགྲོ། ཁྱུང་ཟླ་དོ་དག་ཟེར། ནོར་ལ་སོ་གསར་སྐྱེ། སྟོན་གྲོ་རྐོ། རུ་དགུན་སར་བཀལ། དགུན་སྒྱེད་བཅའ།དགུན་ཤིང་ཕབ། རླུང་ར་སྐོར། ཚ་རུ་དང་བག་ཧ་སྐྱ་མཉེད་བྱེད། རོང་ཚོང་ལ་འགྲོ། ཤ་དང་ནས་བརྗེ། མར་དང་ནས་བརྗེ། མར་རྒྱ་མ་གང་ལ་ནས་རྒྱ་མ་དགུ་བྱེད་པ་ལ། མར་ནས་དགུ་སྐོར་ཟེར། ཤ་རྒྱ་མ་གང་ལ་ནས་རྒྱ་མ་ལྔ་བྱེད་པ་ལ་ཤ་ནས་ལྔ་སྐོར་ཟེར། དགུན་ཆས་ཚང་སམ་སྒྲུབ།

　　རྟ་ཟླ། རྟ་ཆུ་ཁ་དར་ཆག གྲང་བའི་ངར་མགོ་རྒྱས།ཤྭ་ཕོ་ངུ། ཤྭ་ངུ་ཟླ་བ་ཟེར། ལྕི་ར་རྩིག ཤོག་གུ་སྐམ། ཁས་རྩིད་སེད། དགུན་བཤས་བཤའ། ལུ་གུ་རྩེབ། རྟ་ཟླའི་དབྱར་རུ་ཆུང་ཟེར་བ་ལ་ཚ་རུ་དང་བག་ཧ་མཉེ། ནོར་ལུག་གི་ཀླད་པ་རུལ་བའི་འོ་མའི་ནང་གཡོ་བ་ལ་ཟ་ཟེར། དེ་ཚ་རུ་དང་བག་ཧ་ལ་སྐུད་པ་ལ་ཟ་མཉེད་ཟེར། རྩག་པ་དང་ཚ་རུ་བཟོ། ཟླ་སྨད་ལ་དར་ཟམ་ཆགས། ཆུ་བྱང་རྒྱུགས།

　　ལུག་ཟླ། ལུག་ཁ་བཤུད་རྣ་ཆད། ལུག་ཟླ་ནག་རིལ་མར་ཆུ་ལ་ཉིན་དར་འདུག དཀར་མོ་ཆུ་བཅད་ཀྱི་ཟླ་བ་ཟེར། ལུག་ལ་ཆུ་འཐུང་གི་མ་བཅུག་ན་དཔྱིད་ཀ་བཟང་ཟེར། དགུན་ཉི་མ་ལྷོ་ནས་རླུང་གི་ལྡོག ས་ཐོག་བྱ་རྗེས་དོད། དགུ་དང་པོ་ཕོ་ལྕང་གི་གདོང་མ་གད། དགུ་གཉིས་པར་མོ་ལྕང་གི་ནུ་མ་གད། དགུ་གསུམ་པར་ལྕགས་ཀྱི་ཐུ་ལུམ་གད། གོས་ཕྲུག་གིས་ཁྱི་ཕྲུག་འཇོག སྒྲོ་བ་བཟོ། ལུག་རྩེབ། དགུ་འདྲེན ཤིན་དུ་གྲང་བའི་རྒང་།

　　སྤྲེལ་ཟླ། ས་དྲོད་སླེབས། སྤྲེལ་ས་གད་རྡོ་གད། སྤྲེལ་ཟླའི་ཡར་ངོས་ལ་སྤྱང་ཀའི་གདོང་བ་གད། མར་ངོའི་ལ་ཕག་མོའི་མཆུ་དྲོས།སྤྲེལ་ཟླའི་ནང་འབྲུག་གྲགས་ན་ཡག་པོར་བརྩི། ཚེས་བཅོ་ལྔ་ནས་རི་རབ་རྩེ་ནས་དྲོད་མེ་སྟག་ཙམ་ཞིག་རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་ལ་ལྷུང་བ་ཤ་མར་གཉིས་ཀས་གོ། དགུ་ཐུག་སྐོལ། དགུ་གཏོར་འཕེན།

　　༦ དེའི་མཐའ་ཡི་མུ་ཁྱུད་ལྔ་པ་རུ།༡སྟོད་ཀྱི་འོ་དེ་གུང་རྒྱལ། ༢ཡར་ལུང་ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ། ༣བྱང་གི་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷ། ༤ཤར་གྱི་རྨ་རྒྱལ་སྤོམ་ར། ༥སྒ་ཡི་སྒྱོགས་ཆེན་ལྡོང་ར། ༦དཔལ་གྱི་དྭགས་ལྷ་སྒམ་པོ། ༧སྐྱིད་ཤོད་ཞོགས་ལྷ་ཕྱུག་པོ། ༨གཙང་ཡུལ་ཇོ་བོ་གཡུལ་རྒྱལ། ༩ལྷོ་བྲག་ཤེའུ་ཁ་རག བཅས་སྲིད་པ་ཆགས་པའི་ལྷ་དགུས་ཕྱོགས་བཞིར་བསྐོར་ནས་ཡོད་པ་བྲིས་ཡོད།

　　༧-༨ མུ་ཁྱུད་དྲུག་པ་དང་བདུན་པ་རུ་དབྱར་དགུན་སྟོན་དཔྱིད་དུ་རྒྱུ་སྐར་ཉེར་བརྒྱད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་ནམ་ཚོད་འཛིན་ལུགས་སྟེ། དཔྱིད་ཟླ་གསུམ་རྩི་ཤིང་ཁ་འབུས་དུས། རྟ་པ་དབོ་དང་ནག་པས་ནམ་ཚོད་འཛིན། དབྱར་ཟླ་གསུམ་འདབ་རྒྱས་ཆར་གྱི་དུས། ས་ག་སྣྲོལ་དང་ཆུ་སྟོད་ནམ་ཚོད་འཛིན། སྟོན་ཟླ་གསུམ་འབྲས་བུ་སྨིན་པའི་དུས། གྲོ་ཞུན་ཁྲིམས་སྟོད་དབྱུག་པས་ནམ་ཚོད་འཛིན། དགུན་ཟླ་གསུམ་ས་ཆུ་འཁྱག་པའི་དུས། སྨིན་དྲུག་མགོ་རྒྱལ་གསུམ་གྱིས་ནམ་ཚོད་འཛིན་ཚུལ་དང་།མུ་ཁྱུད་ཕྱི་མ་རུ་རྒྱུ་སྐར་ཉེར་བརྒྱད་ཇི་བཞིན་དུ་བྲིས་ཡོད།

　　༩ མུ་ཁྱུད་བརྒྱད་པ་རུ་གཟའ་ཟླ་བ། མིག་དམར། ལྷག་པ། ཕུར་བུ། པ་སངས། སྤེན་པ། ཉི་མ་བཅས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འབྲི་ཚུལ་དང་དེང་རབས་གཉིས་ཀ་མཉམ་དུ་བྲིས་ཡོད།

　　༡༠-༡༢ མུ་ཁྱུད་དགུ་པ་ནས་བཅུ་གཉིས་བར།ས། ཆུ། མེ། རླུང་སྟེ་འབྱུང་བ་བཞི་བཀོད་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་།

　　འདི་ནི་གུས་པ་མུན་སེལ་ལམ་དགྲ་ཟོར་གྱིས་ཡུན་རིང་འདིའི་ཕྱོགས་ལ་བསམ་བློ་བཏང་སྟེ་གསར་བཏོད་དང་བློས་བསླངས་བྱས་ཤིང་ཐོག་མའི་རྣམ་པ་དེ་ཡི་གེའི་ལམ་ནས་ཨ་ཕ་དང་མཉམ་དུ་བྲིས་ཤིང་། ༢༠༢༥ལོའི་ལོ་མཇུག་ཏུ་ཡུལ་དབུས་ལྷ་སའི་ཚལ་གུང་ཐང་དུ་རྒན་གངས་ཅན་དབྱངས་འཚོ་ལགས་དང་ལྷན་དུ་འཕྲུལ་རིས་སུ་ཕབས་སོ།། དཀར་ཆག་རྒྱས་པ་གཞན་དུ་བྲིས་ཡོད།

　　《游牧四季流轮》唐卡——漫长的构思

　　就我个人而言，第一次看到轮回之轮的壁画是在大约八九岁的时候，是在年底寺庙法会的羌姆舞表演当天，父亲第一次带我去看羌姆。那时，寺院大殿左侧墙壁上绘制的就是那幅轮回之轮的图画。它所描绘的内容是六道众生的景象。

　　此后的一点时间内，我逐渐遗忘了当时看到的优美画卷的记忆，也未关注到相关壁画。

　　2020年底，我来到拉萨，在对藏族传统音乐进行调研的过程中，同时也对壁画上的四大天王手持的乐器进行了考察，期间看到了各种不同的轮回之轮壁画，还见到了许多不同类型的坛城，其外部的精美令人着迷。从此，我便开始尽可能收集所见到的所有古老坛城图片，以及之前来藏旅行者们拍摄的照片。虽然我并不完全清楚这些图片的具体内容，以及它们是哪位本尊或哪位神灵的坛城，但其外在的美感和色彩的绚丽世界完全吸引了我。后来，我所收集到的有关坛城的图片都聚众在一起，从中选取一些经典便复印，想留在自己牧区的书房里，但很多图片都因费用问题未能如愿复印。于是，我只复印了一份轮回之轮图并留存在自己的书房里。

　　实际上，在西藏，绘制各种坛城和轮回之轮等图案的传统由来已久。据记载，莲花生大师曾将普巴金刚坛城的典籍及相关文化传入西藏，这或许是最早的。至于苯教中是否早在此之前就已存在如世界形成图之类的描绘宇宙构成的图画，我尚不清楚。无论如何，自前弘期佛教以来，这些图像的主题就仅用于表达宗教思想。例如，四大续部——事部、行部、瑜伽部、无上瑜伽部——各有其本尊神众及各自的眷属坛城;经部中，有十六阿罗汉的坛城、药师八佛的坛城等;以及二十八星宿坛城、须弥山与四大洲八小洲的坛城、香巴拉坛城等等，种类极其繁多。在医学领域，为了表达《四部医典》的义理，以绘画艺术的形式进行阐释，并开创了“曼唐”(医学挂图)，这已有三百多年的历史。这种通过图画艺术介绍医学理论体系的方法，被认为是国际上最早的范例之一。

　　同样，这也与建筑文化有关。例如，七世纪松赞干布建造的拉萨大昭寺的形状与布局、八世纪赤松德赞建造的桑耶寺、大约十世纪中叶由洛钦·仁钦桑波建造的托林寺高层殿堂、以及十四世纪法王热巴坚贡桑帕建造的吉祥多门塔等建筑的形式与布局，都是参照坛城而设计。如今，从飞机等高空拍摄的桑耶寺等高层建筑的照片来看，其布局与实际的坛城构图完全一致。据后世研究者称，拉萨大昭寺的地基构筑方式，也可以视为中央坛城式样的方格网、汉族式的“四合院”以及苯教的雍仲图案这三种样式结合的三层殿堂，是坛城式建筑盛行的典范。

　　然而，直到现在，坛城和轮子这类题材，除了曼唐之外，几乎仅属于宗教范畴，而描绘世间凡人生活的轮子图，似乎是首次出现。，扎琼巴让老师曾投放过一个水坛城的颜料，我在网上略有瞥见但未能详览。与之不同点在于，一方面老师的作品形式为坛城，另一方面，老师的作品是青藏高原的许多河流之源头及其生态系统和野生动物等内容。

　　2021年底，在阅读一本关于外蒙古与俄罗斯边境地区游牧民族音乐的资料后所写的类似读后感中，我曾在该书封底的空白页上草绘了这个轮子的初步构思。之后过了三年，在回家乡挖虫草前的几天闲暇时间(即三年余前)，想到要从自己的藏书室仔细查阅一些资料。期间再次阅览此本，并在挖虫草的间隙自己在画书本背后所画的图片进行了大量思考。在山顶的白雪和岩石表面也反复绘制，最终将构思好的这个轮子与父亲共同如实画在了纸上。

　　总体而言，游牧民族具有通过六个时段的昼夜来观察天气、观察冬夏春秋的季节月份、观察候鸟与野生动物的行为习性及其迁徙时间、观察是否降雨下雪，以及是否会有自然灾害等各种方法。这些正是他们的祖先在数千年的漫长历史长河中，在这片世界屋脊上面对众多自然灾害而积累下来的经验，这些经验通过口耳相传，代代延续至今。在如今这个许多天气等信息可以直接通过手机查看的时代，此前很多观察天气变化的许多鸟类和野生动物已灭绝殆尽，例如，带来远去的亲人的是否回来的消息和豹狼是否对牛群产生威胁的各种信息的喜鹊和大乌鸦、初春的杜鹃、迎接杜鹃的众鸟之聚集(藏语语境中有鸟群之会议的含义)，我们更是遗忘了此类物种的名称。这样的社会环境中，若由先辈们传承下来的文化，不通过这种图画和文字记录的方法记载。很容易被遗忘和丢失，更会失去其学术价值和文化意义，因此采用了这种方式进行记录。

　　因此，六道轮回等内容通过轮子和坛场的表现方法，已在有史以来就有记载，此次本人以新型化的表现方法来表述牧民的四季流转而已。

　　此《游牧民族四季流轮》唐卡的内容构造为如下：

　　1. 中央为雪山与湖泊二者、弓与箭、男女二者，这代表了传统的文武文化，或男女结合而产生人类繁衍的象征意义。

　　2. 其第一圈层为“央”(福禄)之根基“四家畜”——马、牛、山羊、绵羊，以及守护者狗，这代表了高原游牧民族将野生动物驯化为家畜的历史阶段。

　　3. 第二圈层以传统与现代相结合的方式，标示了将昼夜划分为六个时段的传统时间划分法。

　　4.第三圈层则分别展示了上述昼夜六个时段中的劳动轮转的次序。

　　5.第四圈层描绘了四季——春、夏、秋、冬——游牧民族的帐篷迁移方式与生态变化，候鸟与野生动物等如何在春季陆续到来、秋季如何前后离去的循序渐进的景象。

　　6. 其最外第五圈层中，描绘了世间形成之九大神祇环绕四方：1.上部的沃德贡杰2.雅拉香波3.北方的念青唐古拉山4.东方的阿尼玛卿5.南方的措嘎顿日6.西南的达果念波7.吉曲的觉拉玉恰8.后藏的觉沃玉加9.洛扎的协嘎拉。这些神祇环绕四方。

　　7-8. 第六、七圈层描绘了春、夏、秋、冬四季中，二十八星宿如何执掌时序，即：春季三个月草木发芽之时，由那三宿执掌时辰;夏季三个月枝叶繁茂雨季之时，由那三宿执掌时辰;秋季三个月果实成熟之时，由那三宿执掌时辰;冬季三个月大地结冰之时，由那三宿执掌时辰。后一圈层则如实绘制了二十八星宿。(上述星宿名称的翻译有一些疑虑，目前无定论，未再次翻译，请以藏文内容为准)

　　9. 第八圈层中，将星期(曜日)——太阳、太阴、火曜、水曜、木曜、金曜、土曜——按传统写法与现代写法两者一同写出。

　　10-12. 第九至十二圈层绘制了地、水、火、风等四大种，详细目录另文记述。

　　(这是本人门驶长期思考此方向，进行创新与构思，并与父亲一同以文字方式完成其最初形态，并于2025年底将其数字化，最终定于此作品。)

　　Conceptualization of the “Wheel of the Four Seasons of Nomadic Life” Thangka

　　Personally, my first encounter with the mural depicting the Wheel of Life (samsara) occurred when I was about eight or nine years old. It was during the Cham dance performance of the Butter Lamp Festival (Ganden Ngamchö) on the 25th day of the tenth Tibetan lunar month, when my father first took me to see the Cham dance. At that time, the painting of the Wheel of Life adorned the left wall of the monastery’s main hall. It depicted scenes of the beings across the Six Realms.

　　For many years afterward, I paid little attention to it. In late 2020, I arrived in Lhasa. While researching traditional Tibetan music, I also studied the instruments held by the Four Great Kings in the murals. During this time, I encountered various depictions of the Wheel of Life and witnessed numerous types of mandalas, their intricate exterior appearance utterly captivating. From then on, I began collecting as many images of ancient mandalas as possible, including photographs taken by previous travelers to Tibet. Though I didn't fully understand the specific content of these images or which deity or mandala they represented, their external beauty and the dazzling world of colors completely enthralled me. Later, I recalled seeing similar mandala illustrations in the library of the local township, close to my nomadic home. I wanted to photocopy them, but cost prevented me from making many copies. So, I photocopied only one Wheel of Life image and kept it.

　　In fact, the tradition of painting the Wheel of Life and various other mandalas has a long history in Tibet. Records indicate that Guru Padmasambhava introduced the scriptures and related culture of the Phurba Vajra Mandala to Tibet, which may represent the earliest known instance. Whether Bonpo traditions previously featured depictions of cosmic structures like world formation paintings remains unclear to me. Regardless, since the Early Propagation Period of Buddhism, these visual motifs have been exclusively employed to express religious concepts. For instance, the Four Sections of Tantras—the Action Tantra, the Performance Tantra, the Yoga Tantra, and the Highest Yoga Tantra—each feature mandalas of their respective meditational deities (Yidam) with their assembly of principal deities, as well as mandalas with their individual retinues. Within the Sutras, there are mandalas such as those of the Sixteen Arhats and the Eight Medicine Buddhas. Additionally, there are mandalas depicting the Twenty-Eight Star Constellations, Mount Sumeru and the Four Continents with Eight Minor Continents, Shambhala, and many others, exhibiting an extraordinary diversity. In the field of medicine, to convey the principles of the Four Medical Tantras, pictorial interpretations were developed, giving rise to the “Manthang” (medical thangkas) over three centuries ago. This method of introducing medical theory through pictorial representation is recognized as one of the earliest known examples in the world.

　　Moreover, thangkas are also connected to architecture. For instance, the shape and layout of the Jokhang Temple in Lhasa, built by Songtsen Gampo in the seventh century; the Samye Monastery constructed by Trisong Detsen in the eighth century; the multi-story halls of the Toding Monastery in the Guge kingdom built around the mid-tenth century by the great translator Rinchen Sangpo; as well as the auspicious multi-gated stupa erected by the 14th-century Dharma King Rabten Gunsang — all these structures were designed with reference to mandalas. Today, aerial photographs of multi-story structures like Samye Monastery reveal layouts perfectly matching actual mandala compositions. Later scholars note that the construction of the foundation of Lhasa's Jokhang Temple can be interpreted as a three-tiered hall integrating three styles: the grid pattern of Central (“Ü”) Tibetan mandalas, the rectangular Han Chinese “Siheyuan” courtyard, and the Bonpo Yungdrung symbol, representing a prime example of mandala-style architecture.

　　However, until now, motifs like mandalas and wheel-like designs have almost exclusively belonged to the religious realm, except for medical thangkas. This depiction of a wheel diagram portraying the lives of ordinary people seems to be the first of its kind. Last year, Dra Chung Basang also created a sand mandala about water (rivers etc.) on the Tibetan plateau. I caught a glimpse of it online, however, it differs from my undertaking in two regards: on one hand it constitutes a mandala (and not a wheel-like design) and on the other hand its motif is the flora and fauna in connection with the Tibetan plateau representing the source of many great rivers. Earlier, reading a book about nomadic peoples along the Mongolia-Russia border, in a manner of jotting down thoughts post-reading, I sketched a preliminary conception of this wheel on the blank page of the book's back cover. Three years later, during a few days of leisure before heading out to dig for caterpillar fungus, I found myself lingering at home and decided to meticulously review materials from my personal library. Rereading that book, I revisited the sketch and spent considerable time contemplating it during breaks from digging, repeatedly sketching it amidst snowfall on the Zagang plateau, or resting on rocky crags, ultimately rendering the fully conceived wheel faithfully onto paper together with my father.

　　In essence, nomadic people observe the weather through six daily cycles; monitor the seasons and months of winter, summer, autumn, and spring; study the behaviors and migration patterns of migratory birds and wildlife; and watch for rainfall, snowfall, and potential natural disasters. These practices represent the accumulated wisdom of their ancestors facing numerous natural disasters over thousands of years on the roof of the world. This knowledge has been passed down through oral tradition, enduring from generation to generation. In this modern era where weather and other information can be accessed directly via mobile phones, knowledge of birds and other wildlife signifying weather, seasonal, and other changes in the environment such as magpies and ravens bringing news of far away loved ones and warning of danger to yak and sheep herds in the mountains, the arrival of the cuckoo lauding the beginning of spring, or the gathering of birds (in Tibetan, a “meeting of birds”) which welcomes the cuckoo etc., is slipping further and further out of grasp and associated cultural traditions and practices are increasingly fading away. Such cultural traditions passed down by ancestors risk being forgotten and lost unless documented through these pictorial and textual records during the critical period of generational transition. Hence, this method of documentation was adopted.

　　1. At the center of the "Wheel of the Four Seasons of Nomadic Life" are a snow-capped mountain and a lake, an arrow and a spindle, and a man and a woman. These represent traditional Tibetan civil and martial cultures, or symbolize the union of male and female and human procreation.

　　2. The first ring depicts the Four Domestic Animals of Tibetan nomads—horses, cattle, goats, and sheep—along with the guard dog, forming the foundation of "gYang", fortune and prosperity. This represents the historical phase of domesticating wild animals, turning them into livestock.

　　3-4. The second ring, blending ancient and modern motifs, illustrates the traditional method of dividing the day and night into six segments. The third ring displays the cyclical sequence of nomadic work and labor associated with these six time periods.

　　5. The fourth ring depicts the seasonal migration patterns of nomads and natural changes across winter, summer, autumn, and spring. It illustrates the gradual arrival of migratory birds and wildlife in spring and their departure around autumn.

　　6. The outermost fifth ring depicts the nine primordial deities of creation encircling the four cardinal directions: O-de Gong-gyal and Yar-lha Shambo, Mount Nyan-chen Tang-lha in the north, Ma-chen Bom-ra in the east, Gyog-chen Dong-ra in the south, Dag-lha Gam-po in the southwest, and Shog-lha Shug-po, Jobo Yul-gyal in Tsang, and Shi Karag in Lho-drag.

　　7-8. The sixth and seventh concentric circles depict how the Twenty-Eight Stellar Constellations govern the seasons: During the three months of spring when plants sprout, the hours are ruled by Tapawo and Nagpa; during the three months of summer when foliage flourishes and rain falls, the hours are ruled by Saga Nol and Chu Tö; during the three months of autumn when fruits ripen, the hours are governed by the constellations of the Gro Shin and the Khrim Tö; during the three months of winter when the ground and water is cold and freezes, the hours are governed by the constellations of the Min Drug, Mgo, and Gyal. The outer layer depicts the twenty-eight stellar constellations in detail.

　　9. The eighth ring displays the celestial bodies associated with the Tibetan days of the week—Sun (Sunday), Moon (Monday), Mars (Tuesday), Mercury (Wednesday), Jupiter (Thursday), Venus (Friday), Saturn (Saturday)—noting both traditional and modern spellings.

　　10-12. Rings nine through twelve depict the four elements (earth, water, fire, wind). A detailed index is documented separately.

　　(This work represents the culmination of my long-term contemplation on this subject, involving innovation and conceptual development. Its initial textual form was completed collaboratively with my father. At the end of 2025, it was digitized in collaboration with Gan Gang-can Yang-Tsho at Tshel Gong Tang in Lhasa, Central Tibet.)

རྩོམ་སྒྲིག་པ། གངས་དགའ།

རྩོམ་ཁུངས། ངེད་དྲ་བ།